Zakaz konkurencji – korzystny czy zbędny?

Zastanawiałeś się kiedyś czy warto zobowiązać pracownika do powstrzymywania się od działalności konkurencyjnej po rozwiązaniu umowy?

Myślę, że przedsiębiorcy generalnie wiedzą, że zakaz konkurencji można ustanowić, ale nie korzystają z niego zbyt często. Natomiast problem pojawia się kiedy pracownik odchodzi do firmy konkurencyjnej lub rozpoczyna własny biznes konkurencyjny względem Twojego wykorzystując wiedzę, umiejętności i informacje pozyskane podczas pracy dla Ciebie. Jednak wtedy jest już za późno na działania. Jeżeli jego działalność jest dozwoloną konkurencją to masz związane ręce i musisz z nim konkurować na wolnym rynku.

Przed taką sytuacją można się uchronić zawierając z pracownikiem umowę o zobowiązaniu go do powstrzymywania się od działalności konkurencyjnej zarówno w trakcie jak i po rozwiązaniu umowy o pracę. Co istotne, nie ma przeszkód, aby taką umowę zawrzeć również z osobą wykonującą na Twoją rzecz usługi na podstawie umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług. Pozwala na to swoboda umów wynikająca z Kodeksu cywilnego.

Ok, ale kiedy taką umowę można zawrzeć? Co powinna zawierać? Jakie warunki są obligatoryjne?

Zakaz konkurencji może dotyczyć każdego pracownika (czy zleceniobiorcy), który ma dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić Twoją firmę na szkodę. Każdy przypadek wymaga zastanowienia się nad tym, jakie informacje są ujawniane danemu pracownikowi, inaczej będzie to wyglądało w przypadku przedstawiciela handlowego, a inaczej w przypadku sprzątaczki.

Co istotne, zakaz konkurencji może dotyczyć tylko wybranych obszarów działania (wybrany rodzaj działalności, wybrane terytorium), albo tylko wybranych podmiotów konkurencyjnych (można w umowie wymienić konkretne firmy, na rzecz których pracownik nie będzie mógł pracować po rozwiązaniu umowy z Twoją firmą). Zatem zakaz konkurencji może być sformułowany bardzo elastycznie, można go dostosować do konkretnego pracownika, stanowiska, itp.

Co powinna zawierać umowa w sprawie zakazu konkurencji?

• Dokładny opis jakie aktywności pracownika (czy zleceniobiorcy) będą uważane za działalność konkurencyjną – to jest kluczowa informacja w umowie.
• Okres obowiązywania – tylko w czasie trwania umowy, czy również po jej rozwiązaniu, przez jaki okres po jej rozwiązaniu.
• Konsekwencje złamania zakazu konkurencji (np. kara umowna).
• Odszkodowanie za powstrzymywanie się przez pracownika od działalności konkurencyjnej po rozwiązaniu umowy.

Ostatni z wyżej wskazanych punktów jest obligatoryjny. Kodeks pracy wprost wskazuje, iż jeżeli pracodawca zobowiąże pracownika do powstrzymywania się od działalności konkurencyjnej po rozwiązaniu umowy to jest zobowiązany do wypłaty byłemu pracownikowi odszkodowania za ten zakaz. Takie odszkodowanie nie może wynosić mniej niż 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji. Co ważne, również jeżeli zakaz konkurencji dotyczy byłego zleceniobiorcy to takie odszkodowanie powinno zostać zapłacone (na takim stanowisku stanęły sądy).

A co jeżeli zawrzesz umowę o nieodpłatnym zakazie konkurencji po rozwiązaniu umowy o pracę? W przypadku sporu rozpatrywanego przed sądem, sąd może uznać, że umowa przewidująca nieodpłatny zakaz działalności konkurencyjnej po ustaniu stosunku pracy jest ważna, ale klauzula o nieodpłatności zostaje automatycznie zastąpiona przez odszkodowanie gwarantowane w Kodeksie pracy (25% wynagrodzenia). Zatem sąd zobowiążę Cię do zapłaty tego odszkodowania.

A więc warto zawierać taką umowę czy nie warto?

Przed udzieleniem odpowiedzi chciałabym zwrócić Twoją uwagę na jeden fakt – umowę w sprawie zakazu konkurencji najlepiej zawrzeć z pracownikiem (lub zleceniobiorcą) na początku współpracy, czyli razem z umową o pracę czy umową zlecenia. Zakaz będzie obowiązywał w trakcie trwania umowy oraz po jej rozwiązaniu. Jednak pracodawca zawsze może złożyć oświadczenie (według własnego uznania) o zwolnieniu pracownika z zakazu konkurencji po rozwiązaniu umowy (co oznacza zwolnienie się z obowiązku wypłaty odszkodowania). Takie oświadczenie możesz złożyć w trakcie trwania zakazu, a również przed jego rozpoczęciem (np. podczas okresu wypowiedzenia). Daje Ci to zabezpieczenie na wypadek gdybyś jednak uznał, że korzystniejsze jest dla Ciebie zapłacenie odszkodowania niż wejście na rynek podmiotu konkurencyjnego w postaci Twojego byłego pracownika. Wtedy to Ty możesz wybrać czy ograniczyć konkurencję (zgodnie z prawem) czy stawić jej czoła.

W mojej ocenie zawsze lepiej mieć wybór niż obowiązek.

Jeżeli zainteresował Cię temat umowy o zakazie konkurencji i masz jakieś pytania czy przemyślenia to podziel się nimi w komentarzu albo napisz bezpośrednio do mnie na adres: anna.pandel@legal-ap.pl

Gdybyś chciał zawrzeć taką umowę z pracownikiem czy zleceniobiorcą, ale nie jesteś pewien jak ją sformułować, aby wywarła pożądany skutek zachęcam Cię do odwiedzenia mojego sklepu i skorzystania z przygotowanego przeze mnie wzoru umowy w sprawie zakazu konkurencji.